Familienaam

Een achternaam of familienaam is de naam die van de ouders aan hun kinderen wordt doorgegeven.

Circa 1800

In onze streken legde de Franse overheid op het eind van de 18 e eeuw de verplichting op een vaste achternaam aan te nemen. Ook kreeg een kind altijd de achternaam van de vader, en een getrouwde vrouw een tweedelige achternaam, bestaande uit de achternaam van haar man en haar eigen achternaam (haar meisjesnaam).

Einde 20 ste eeuw

Onder invloed van de emancipatie is dit laatste in de loop van de twintigste eeuw gewijzigd. In heel wat landen is het op dit ogenblik gebruikelijk dat vrouwen ook na hun huwelijk hun eigen achternaam verder blijven gebruiken. In heel wat landen kunnen thans de ouders ook de achternaam van hun kind kiezen: die van de vader of die van de moeder.

In Nederland bestaat deze mogelijkheid sinds 1 januari 1998. De keuze is er eenmalig en geldt ook voor alle volgende kinderen in het gezin, dit om binnen het gezin eenheid van naam te bewaren, iets wat vooral de kinderen belangrijk blijken te vinden. Wie getrouwd is en niets regelt geeft er het kind automatisch de achternaam van de vader, wie niet getrouwd is en niets onderneemt automatisch deze van de moeder. In de praktijk blijkt men in Nederland weinig gebruik te maken van de nieuwe wet: de traditie om kinderen de achternaam van de vader te geven lijkt er sterk.
In België is er een vergelijkbaar en zelfs verdergaand voorstel geweest: men zou niet enkel de naam van de vader of de moeder kunnen kiezen maar ook een combinatie ervan. De behandeling van het voorstel is echter voorlopig uitgesteld.

In het Nederlands en in de meeste andere westerse talen bestaat iemands volledige naam uit zijn of haar voornamen gevolgd door de achternaam; in Oost-Aziatische talen en in het Hongaars is deze volgorde echter omgekeerd. In Slavische en sommige andere talen geeft de naam ook het geslacht van de persoon aan. Zo wordt bij vrouwen het gedeelte 'ova' aan de achternaam van de man toegevoegd, bvb. Georg Kazan - Maria Kazanova.

Ook is het mogelijk van achternaam te veranderen, maar dit is een ingewikkelde procedure, en mag alleen als er een goede reden voor is. Die reden kan bijvoorbeeld zijn dat de huidige achternaam als beledigend of aanstootgevend wordt gezien, of omdat men wenst over te gaan van de naam van de biologische vader naar die van de daadwerkelijke opvoeder.