De Republikeinse kalender
1793 - 5 oktober
In Frankrijk werd een nieuwe kalender ingevoerd. De revolutie had van Frankrijk immers een seculaire staat gemaakt die zich afzette tegen alles wat kerks was, de Gregoriaanse kalender inbegrepen. De nieuwe kalender werd de Republikeinse kalender genoemd en met terugwerkende kracht vanaf 22 september 1792 ingevoerd.
De nieuwe kalender herbegon met de jaartelling. Als eerste dag werd 22 september gekozen, de eerste dag van de herfst . Jaren werden aangeduid door middel van Romeinse cijfers (I, II, III, IV, V, VI, enz.). Een jaar werd, zoals dat ook in het Oude Egypte gebruikelijk was, opgedeeld in 12 maanden van 30 dagen. De namen van de maanden waren bedacht door de dichter Fabre d'Églantine. Iedere maand herinnert aan een kenmerk van het klimaat in Frankrijk: in de winter was er bvb. nivôse, de sneeuwmaand.
Maanden werden verdeeld in drie gelijke delen van tien dagen, decaden genaamd . De namen van de 10 dagen binnen een decade werden afgeleid van de rangtelwoorden in het Latijn: Primidi, Duodi, Tridi, Quartidi, Guintidi, Sextidi, Septidi, Octidi, Nonidi en Decadi. Elke dag telde 10 uren, en een uur 100 minuten.
Aan het einde van elk jaar werden 5 of 6 dagen toegevoegd, dit om met de werkelijke duur van een jaar, nl. één omloop van de aarde rond de zon (~365¼ dagen), in de pas te blijven. Deze dagen werden eerst “jours sansculottides” genoemd (sans-culotte is Frans voor 'zonder broek', hiermee verwijzend naar de ongewone klederdracht van de Franse Revolutionairen) en later “jours complémentaires”, behoorden tot geen enkele maand en telden niet mee bij renteberekening en dergelijke.
De 5 jaarlijks toegevoegde dagen werden Jour de la vertu (Deugd, 17 of 18 september), Jour du génie (Vernuft, 18 of 19 september), Jour du travail (Werkzaamheid, 19 of 20 september), Jour de l'opinion (Gezindheid, 20 of 21 september), Jour des récompenses (Beloning, 21 of 22 september) genoemd.
Op de 6 e dag, die enkel tijdens schrikkeljaren werd toegevoegd (jaren III, VII en XI) en die Jour de la révolution werd genoemd (22 of 23 september), werd de revolutie herdacht.
Op de 36 decadidagen en op de aanvullende dagen, die alle het karakter van Nationale Feestdagen hadden, waren alle officiële kantoren gesloten.
Het verband tussen de Gregoriaanse en de Republikeinse kalender wordt hieronder gegeven:
herfstmaanden |
1. Vendémiaire (vendanges = wijnoogst) 2. Brumaire (brumes = mist) 3. Frimaire (frimas, froid = koud) |
Vd Br Fr |
22/24 september ~ 21/23 oktober 22/24 oktober ~ 20/22 november 21/23 november ~ 20/22 december |
wintermaanden |
4. Nivôse (nivis, neige = sneeuw) 5. Pluviôse (pluis = regen) 6. Ventôse (vent = wind) |
Nv Pl Vt |
21/23 december ~ 19/21 januari 20/22 januari ~ 18/20 februari 19/21 februari ~ 20/21 maart |
lentemaanden |
7. Germinal (germes = kiem, bot) 8. Floréal (fleur = bloem) 9. Prairial (prairie = weide) |
Gr Fl Pr |
21/22 maart ~ 19/20 april 20/21 april ~ 19/20 mei 20/21 mei ~ 18/19 juni |
zomermaanden |
10. Messidor (mensis, moisson = oogst) 11. Thermidor (thermes = baden, warmte) 12. Fructidor (fruits = fruit) |
Ms Tr Ft |
19/20 juni ~ 18/19 juli 19/20 juli ~ 17/18 augustus 18/19 augustus ~ 16/17 sept ember |
toegevoegde dagen |
|
|
17/23 september |
Met behulp van dit excel-bestand kan u zelf data omzetten van de Republikeinse naar de Gregoriaanse kalender en omgekeerd.
Bij familieonderzoek is de Republikeinse kalender belangrijk: men komt in aktes en andere documenten uit die periode immers dergelijke datumaanduidingen regelmatig tegenkomt. Hoewel de kalender voor intern gebruik misschien wel bevredigend was, was hij geen succes omwille van de moeilijkheden bij de communicatie naar buiten toe (omdat de maanden voortdurend hun relatie veranderden t.o.v. de maanden uit de Gregoriaanse Kalender), alsmede omdat er geen uurwerken voor waren.
1805 - 1806
In september 1805 werd de kalender in de praktijk niet meer gebruikt en na 4.848 dagen, op 10 Nivôse van het jaar XIV werd hij afgeschaft. Vanaf 1 januari 1806 werd in Frankrijk opnieuw de Gregoriaanse kalender in gebruik genomen.
1871
Aardig te weten dat de republikeinse kalender weer even in werking is getreden tijdens de Parijse Commune.
In onze gegevens werden alle Republikeinse data omgezet naar Gregoriaanse (zoals we die nu kennen, dit om het u gemakkelijk te maken bij het lezen).